و امير چوپان ديگرباره به دولت مواصلت شاهزاده چنگيز خانى سرافراز شد . « 1 » و در اين سال [ كپك ] فرمانفرماى الوس جغتاى خان و تمامت ماوراء النهر به اجل طبيعى درگذشت ( و جنازه‌اش را در شهر قرشى در جوار مسجد جامع دفن كردند ) « 2 » و امرا و نويينان بر سلطنت برادرش ايلچيگداى « 3 » خان اتفاق نمودند و قامت قابليتش را به خلعت سلطنت آراستند . و حكومت بلاد شمال و الوس جوجى خان به اوزبك خان متعلق بود . و در اين سال فرمانده سواد اعظم هندوستان غازى ملك الملقّب به سلطان غياث الدين تغلقشاه بعد از قتل خسرو خان و كشندگان ولى نعمتان خود ، قدم بر مسند سلطنت نهاده احوال مملكت را كه روى به ويرانى آورده بود به انتظام آورد و نسبت به دودمان و حرم‌هاى سلطان علايى در كمال ادب و حرمت سلوك كرد و جمعى كه زن سلطان قطب الدين را قبل از انقضاى عده به خسرو خان حرامى خور عقد بسته بودند ، به سزا و جزا رسانيد ؛ و سلطان محمد را « الغ خان « 4 » » خطاب داده سرش را به انعام و خلعت به آسمان رسانيد و ولى عهد خود ساخت و سه پسر ديگر خود را بهرام خان و ظفر خان و مظفر خان خطاب داد ، و سلطان محمد الغ خان را با لشكرى گران به فتح ارتكل « 5 » مأمور ساخت . و چون الغ خان به ارتكل رسيد را ولدر ديون مهانور را كه اجداد او تا هفتصد سال به حكومت آن بلاد قيام نموده بودند محاصره نمود و لشكر به اطراف و جوانب آن ولايت فرستاده و غنيمت بسيار به دست آورد . چون كار بر محصوران تنگ شد ، حاكم قلعه در مقام عجز آمده قبول جزيه و باج و خراج نمود . اما سلطان محمد چون دانسته بود كه قلعه به دست مىآيد ، به صلح راضى نمىشد . در اين ايام محاصره به واسطهء آنكه طرف مسدود شده بود ، خبرى از دهلى رسيد و اراجيف در ميان مردم افتاد كه سلطان غياث الدين فوت شده . امرا از سلطان محمد هراسان شده اتفاق نمودند و از او جدا شدند . بالضروره سلطان محمد فتح ناكرده مراجعت نمود . چون به ديوگير رسيد ، خبر سلامتى پادشاه محقق شد . جمعى كه در فتنه انگيختن شريك غالب بودند ، فرار نمودند و بعضى به دست هندوان كشته شده بعضى به دست سلطان محمد اسير شدند . سلطان محمد ايشان را به دهلى فرستاد . به حكم سلطان غياث الدين به اقبح وجوه به قتل رسيدند . چون در لشكر استعداد نمانده بود ، ناچار الغ خان با پنجاه سوار به رسم ايلغار به دهلى آمد و پدر را ملازمت نمود . ديگرباره به استعداد و سامان لشكر مشغول شد .

--> ( 1 ) . به تصريح صاحب تاريخ گزيده ( ص 415 ) ابن مواصلت در بيستم رجب سال 719 اتفاق افتاد . بنابراين ذكر آن در اين سال اشتباه است . ( 2 ) . هر سه نسخه : ( و برادر قرش در مسجد جامع دفن كردند ) . ( 3 ) . ق : ايلچنداى ؛ م ، ش : ايلچداى . ( 4 ) . ق ، م : الفخان . ( 5 ) . تاريخ فرشته : ورنكل